Van stoom en arbeid naar creativiteit en ontmoeting

Het hart van een hechte gemeenschap

De fabriek was jarenlang de grootste werkgever van het dorp. Mannen op klompen, schippers die aanmeerden aan de Vecht, vrouwen op kantoor, jongens die begonnen als hulpkracht en eindigden als brander. “Iedereen kende elkaar,” vertelt Job.

“Iedereen kende de fabriek. Je wist precies wanneer de branderij draaide, aan de lucht alleen al.”

Families werkten er jarenlang zij aan zij: vaders, zonen, broers. De namen van toen hoor je nu nog steeds in Dalfsen. De fabriek hoorde bij het dorp, en het dorp bij de fabriek; het was één geheel.

De man die het allemaal begon

Achter dat grote verhaal staat één man: Berend Hendrik Egberts, de oprichter. Hij was een ondernemer met een duidelijk idee van kwaliteit. Niet de meeste cichorei maken, maar de beste. Daarin hield hij altijd vast aan zijn eigen hoge standaard, met resultaat.

Wie naar de geschiedenis van de fabriek kijkt, kan niet om het persoonlijke verhaal van Berend heen. Berend verloor zijn zoons op jonge leeftijd. Eén van zijn zoons ligt nog altijd in Dalfsen begraven. De grafsteen ziet eruit alsof het ‘afgehakt’ is. Symbolisch, vertelt Job: “Hij werd te vroeg uit het leven gehaald, en dat zie je terug in dat graf. Het raakt mensen nog steeds.” Berend werkte op dezelfde manier door aan zijn levenswerk, maar gaf de fabriek later over aan de partners van zijn dochters. En daar begon het mis te gaan. “Zij kozen voor kwantiteit,” zegt Job. “De kwaliteit, waar Berend zo hard voor had gevochten, raakte uit beeld. Dat heeft de fabriek uiteindelijk geen goed gedaan.”

Het ambacht en de cichorei

Cichorei werd vroeger gebruikt als koffievervanger met een zachte, licht bittere smaak. In een tijd dat koffie schaars of duur was, bood cichorei een betaalbaar alternatief. De wortel van de cichoreiplant lag aan de basis van alles wat hier in Dalfsen gebeurde. Boeren brachten hun oogst met paard en wagen naar de fabriek, terwijl schepen met zware ladingen aanmeerden bij de kade. De wortels werden gewassen, gesneden en gedroogd in grote ovens die dag en nacht draaiden. “De mannen stonden soms uren bij die ovens,” zegt Job. “Je moest het kunnen, anders hield je het niet vol.”

Het branden was het vakmanschap waar alles om draaide. Hier werd de smaak bepaald. “De brander was een belangrijke man,” legt Job uit. “Hij proefde, keek, wist precies wanneer het goed was.” De geur van geroosterde cichorei hing als een warme deken boven het dorp.

Dalfsen in verbinding met de wereld

Na het branden volgde het malen en verpakken. Blikken, zakjes, koffiestroopbussen; het ging de hele wereld over. Naar Frankrijk, Duitsland, Amerika, India en Afrika. Vanuit een dorp aan de Vecht. “Dat is het bijzondere,” zegt Job. “Je beseft pas later hoe groot die invloed eigenlijk was, vooral in die tijd.”

Toch voelde het werk altijd dichtbij en vertrouwd. De fabriek was een plek waar het dagelijkse leven zich afspeelde: samen eten, werken en ouder worden. Die verhalen over de branderij en de geur van geroosterde wortels gingen van generatie op generatie mee.

Het einde van een tijdperk

In de jaren zestig veranderde de wereld. De vraag naar cichorei daalde snel en de fabriek kon niet meer mee met de tijd. De focus op kwantiteit hielp niet mee. In 1965 gingen de deuren definitief dicht. “Voor veel mensen was dat echt het einde van een tijdperk,” zegt Job. “Je hoort nu soms nog dat ze de geur missen. Dat zegt wel iets.”

Een verleden dat blijft ademen

Toch is de fabriek nooit helemaal verdwenen. Wie vandaag De Fabriek binnenstapt, voelt nog steeds dat hier jarenlang hard is gewerkt. “Die verhalen moet je blijven vertellen,” zegt Job. “Anders verdwijnen ze. En dat zou zonde zijn.”

Langs de Vecht zie je nog altijd waar de fabriek heeft gestaan. De fabriek produceert niet meer, maar is wél opnieuw een plek van ontmoeting. Waar het geluid en de geur van toen hebben plaatsgemaakt voor het geroezemoes in het grand café en het applaus uit Theater de Stoomfabriek. Een plek waar verhalen worden gedeeld. Van Job aan jou, van jou aan de volgende bezoeker.

De Fabriek bezoeken? Ga naar www.defabriekdalfsen.nl of www.theaterdestoomfabriek.nl